หม้อข้าวหม้อแกงลิง

                 ในบรรดาพืชกินแมลงทั้งหมด หม้อข้าวหม้อแกงลิงเป็นพืชกินแมลงที่ธรรมดาที่สุด เลี้ยงง่าย มีเสน่ห์ความสวยในตัว และนักสะสมพืชกินแมลงเกือบทุกคนมักจะมีจุดเริ่มต้นมาจากหม้อข้าวหม้อแกงลิง ตัวผมเองก็เป็นคนที่เริ่มจากไม่สนใจต้นไม้เลย (ปลูกต้นไม้ทำไม มันไม่มีปฏิสัมพันธ์กับเรานะ เลี้ยงสุนัขสิ) แต่พอได้พบหม้อข้าวหม้อแกงลิง พันธ์เวนตาต้า (N. x ventrata) ผมก็ได้เปลี่ยนเป็นคนละคนและเริ่มสะสมหม้อข้าวหม้อแกงลิง

                  เพราะหม้อข้าวหม้อแกงลิงเป็นพืชที่ได้รับความสนใจในตลาดไม้ประดับทั้งในและต่างประเทศ  ทำให้ถูกเก็บจากธรรมชาติมาจำหน่ายเป็นจำนวนมาก  ส่งผลให้หม้อข้าวหม้อแกงลิงมีแนวโน้มที่จะหายไปจากธรรมชาติ จึงเป็นพืชอนุรักษ์ในอนุสัญญาไซเตส  (CITES  ย่อมาจาก  Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) หมายถึง อนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศ คือ ห้ามนำเข้าหรือส่งออก หากฝ่าฝืนมีโทษจำคุกไม่เกิน 3 เดือน ปรับไม่เกิน 3,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ  

 

หม้อข้าวหม้อแกงลิง (อังกฤษ: nepenthes; ชื่อสามัญ: tropical pitcher plants หรือ monkey cups) ( nə’pεnθiːz / มาจากภาษากรีก: ne = ไม่penthos = โศกเศร้า, ความเสียใจ; ชื่อของภาชนะใส่เหล้าของกรีกโบราณ (กรีก: Nepenthe) )
ที่มาของชื่อ
Monkey Cup คือ ลิงมักจะมาดื่มน้ำฝนจากหม้อของหม้อข้าวหม้อแกงลิง

 

ความเป็นมาของหม้อข้าวหม้อแกงลิง

หม้อข้าวหม้อแกงลิง มีมากกว่า 160 ชนิด และลูกผสมอีกมากมาย ส่วนใหญ่มีถิ่นกำาเนิดในแถบเอเชีย ตะวันออกเฉียงใต้  แต่มี 3 ชนิด  ที่กระจายพันธุ์ไปไกลทางตะวันออกถึงทวีปออสเตรเลีย  และอีก 2 ชนิด กระจายพันธุ์ไปไกลทางตะวันตก  ถึงเกาะมาดากัสการ์ แม้ว่าหม้อข้าวหม้อแกงลิงส่วนใหญ่พบอยู่ในเอเชียตะวัน ออกเฉียงใต้  แต่ชนิดแรกที่ได้รับการบันทึกไว้ในปี  ค.ศ. 1658  คือ  N. madagascariensis Poir.  ซึ่ง  Etienne de Flacurt  ข้าหลวงฝรั่งเศสประจำามาดากัสการ์เป็นผู้สำารวจพบ  บรรยายถึงความ แปลกประหลาดของพืชชนิดนี้ไว้ในหนังสือประวัติศาสตร์ของเกาะ มาดากัสการ์ว่า  “ดอกหรือผลดูคล้ายแจกันใบเล็กๆที่มีฝาปิด”  สำาหรับชนิดที่สองที่มีการค้นพบ  คือ   N. distillatoria L.  ซึ่งเป็น หม้อข้าวหม้อแกงลิงชนิดเดียวที่พบในศรีลังกา  หลังจากที่คาร์ล  ลินเนียส  เห็นตัวอย่างพรรณไม้แห้งของพืชชนิดนี้เป็นครั้งแรก  ทำาให้เขาระลึกถึงยาที่เรียกว่า  “Nepenthe” ของเฮเลนแห่งทรอย  ในมหากาพย์โอดิสซีย์บทประพันธ์ชองโฮเมอร์  ที่เล่ากันว่าเป็นยาที่ ช่วยให้ลืมความโศกเศร้า  ลินเนียส  บรรยายไว้ว่า

“If this is not Helen’s Nepenthes, it certainly will be for all botanists. What botanist would not be filled with admiration if, after a long journey, he should find this wonderful plant. In his astonishment past ills would be forgotten when beholding this admirable work of the creator!”

 

นั่นคือที่มาของชื่อสกุล  Nepenthes  ซึ่งลินเนียสตั้งขึ้นในปี  ค.ศ. 1737  และนับว่า  N. distillatoria L. เป็นหม้อข้าวหม้อแกงลิง ชนิดแรกที่ได้รับการตั้งชื่อวิทยาศาสตร์  อย่างไรก็ตาม  ทั้งลินเนียส และนักพฤกษศาสตร์อีกหลายท่านในยุคนั้น  ยังไม่มีความรู้เกี่ยวกับพืช กินแมลง  จึงสันนิษฐานกันว่าส่วนหม้อที่เกิดบริเวณปลายใบมีหน้าที่ เก็บน้ำเพื่อให้พืชอยู่รอดในสภาวะที่แห้งแล้ง

 

หม้อ PITCH

จุดเด่นของหม้อข้าวหม้อแกงลิง ก็คือกับดักของมันที่เราเรียกว่า “หม้อ” คนมักเข้าใจผิดคิดว่าส่วนนี้คือ ดอก แต่ความจริงแล้ว มันเป็นส่วนของปลายใบที่พัฒนามา และอีกสิ่งที่คนเข้าใจผิดก็คือ ถ้าแมลงตกลงไปในหม้อแล้ว ส่วนฝาก็จะปิดลงเพื่อไม่ให้เหยื่อออกมา ความจริงคือ ฝาจะไม่ปิดลงมา แต่เหยื่อจะปีนออกจากหม้อไม่ได้เพราะผนังของมันมีความลื่นทำให้ปีนออกมาไม่ได้

 

หม้อของต้นหม้อข้าวหม้อแกงลิงมี 2 ลักษณะคือ หม้อล่าง (Lower Pitcher) กับ หม้อบน (Upper Pitcher)

หม้อล่าง (Lower Pitcher) จะมีลักษณะสายดิ่งอยู่ด้านเดียวกับปีกของหม้อ
หม้อบน (
Upper Pitcher) จะมีลักษณะสายดิ่งอยู่คนละด้านกับปีกของหม้อ

ต้นหม้อข้าวหม้อแกงลิงสายพันธ์ที่มีหม้อเป็นหม้อล่าง พอต้นเริ่มสูงได้ระยะนึงจะมีการเปลี่ยนลักษณะของหม้อเป็นหม้อบน แต่สายพันที่เป็นหม้อบนโดยกำเนิดจะไม่มีการเปลี่ยนเป็นหม้อล่าง

พันธ์ที่มีหม้อเป็นหม้อล่างเมื่อเปลี่ยนเป็นหม้อบน ยอดหรือใบที่เติบโตต่อจากนี้จะไม่มีการเปลี่ยนกลับเป็นหม้อล่าง และหากเอากิ่งส่วนนี้ไปขยายพันธ์ หม้อที่ออกมาก็จะเป็นหม้อบน แต่ในส่วนบริเวณโคนต้นที่ยังเป็นหม้อล่างอยู่ เมื่อลักษณะของหม้อได้เปลี่ยนเป็นหม้อบน หากเราต้องการให้เป็นหม้อล่างให้ตัดกิ่งส่วนที่เป็นหม้อบนหรือตัดให้ใกล้โคนต้นออก เพื่อให้เกิดการแตกตาใหม่บริเวณโคนต้น หม้อที่เกิดใหม่ก็จะเป็นลักษณะหม้อล่าง

 

อย่าสับสนกับคำว่า Highland Lowland นะครับ (ขอพูดในบทต่อไป)

X
Top